Navigation
Chapter 1: ପର୍ଶୁରାମ ଭେଟ (Parshurama Bheta)
୧. ଗଦ୍ୟାଂଶ ଓ ସରଳ ଅର୍ଥ (ପ୍ରସଙ୍ଗ ସହିତ)
୧. ପଦ୍ୟାଂଶ
ମିଥୂଳା କଟକରୁ ସେ ହୋଇଲେ ବାହାର
ବାଟେ ରାଜାମାନେ ଦିଅନ୍ତି ଉପହାର ।
ସେ ଦିନ ବୈଶାଳୀ ପୁରେ ରହିଲେ
រଜନୀ ପ୍ରଭାତେଣ ତହୁଁ ଚଳିଗଲେ ।
-
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
- ମିଥିଳା : ରାଜା ଜନକଙ୍କ ରାଜ୍ୟ
- କଟକ : ରାଜଧାନୀ / ରାଜପ୍ରାସାଦ ଅଞ୍ଚଳ
- ସେ : ଶ୍ରୀରାମ ଓ ବିବାହ ଯାତ୍ରୀମାନେ
- ହୋଇଲେ ବାହାର : ବାହାରିଲେ / ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ
- ବାଟେ : ରାସ୍ତାରେ
- ରାଜାମାନେ : ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ
- ଉପହାର : ଭେଟ / ସମ୍ମାନ ସୂଚକ ଦାନ
- ବୈଶାଳୀ ପୁର : ବୈଶାଳୀ ନଗର
- ରହିଲେ : ବିଶ୍ରାମ କଲେ / ରାତି କାଟିଲେ
- ରଜନୀ : ରାତି
- ପ୍ରଭାତେଣ : ସକାଳ ହେବା ପରେ
- ତହୁଁ : ସେଠାରୁ
- ଚଳିଗଲେ : ପୁଣି ଯାତ୍ରା କଲେ
-
ପ୍ରସଙ୍ଗ: ସୀତା ସ୍ୱୟଂବର ପରେ, ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରୁଥିଲେ, ସେହି ସମୟର କଥା ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।
-
ସରଳ ଅର୍ଥ: ସେମାନେ (ଶ୍ରୀରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରୀ) ମିଥିଳା କଟକ (ଅର୍ଥାତ୍ ମିଥିଳା ନଗରୀ ବା ରାଜଧାନୀ) ରୁ ନିଜର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ ବା ବାହାରିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିଲେ, ବାଟରେ ପଡ଼ୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ରାଜାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବା ପାଇଁ ଏବଂ ବିବାହର ଶୁଭେଚ୍ଛା ସ୍ୱରୂପ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ସୁନ୍ଦର ଉପହାର (ଭେଟି) ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ। ଯାତ୍ରା କରୁ କରୁ ସେହି ଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ହୋଇଯିବାରୁ, ସେମାନେ 'ବୈଶାଳୀ' ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର ନଗରୀରେ (ବୈଶାଳୀ ପୁର) ସେହି ରାତିକ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ ନେଲେ ବା ରହିଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ରାତି ପାହିଲା ଏବଂ ସକାଳ ହେଲା, ସେମାନେ ସେହି ବୈଶାଳୀ ନଗରୀରୁ ନିଜର ଆଗାମୀ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଆଗକୁ ବାହାରିଗଲେ।
୨. ପଦ୍ୟାଂଶ
ସୁରନଦୀ ଜିଣି ବିପୁଳ ବନେ ପାଇ
ସେଦିନ ନିଶି ତହିଂ ବିଶ୍ରାମିଲେ ଯାଇ ।
ସିଦ୍ଧବନେ ଯାଇ ରହିଲେ ଆରଦିନ
ବିଶ୍ଵାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସେ ଅତିଅ ବିତପନ ।
-
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
- ସୁରନଦୀ : ଦେବନଦୀ ଗଙ୍ଗା / ପବିତ୍ର ନଦୀ
- ଜିଣି : ପାରି ହୋଇ ବା ଅତିକ୍ରମ କରି
- 비ପୁଳ ବନେ : ଏକ ବିଶାଳ, ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ / ବଡ଼ ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ
- ପାଇ : ପହଞ୍ଚି
- ନିଶି : ରାତି
- ତହିଂ : ସେଠାରେ
- ଆରଦିନ : ପରଦିନ (ତା' ପର ଦିନ ସକାଳେ) / ଆଉ ଏକ ଦିନ
- ସିଦ୍ଧବନ : 'ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ' ନାମକ ପବିତ୍ର ଜଙ୍ଗଲ / ଋଷିମୁନିମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ବନ
- ବିଶ୍ଵାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରମ : ମହର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପୋଭୂମି
- ଅତିଅ : ଅତ୍ୟନ୍ତ
- ବିତପନ (ବିତପନ୍ନ/ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ) : ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ମନୋରମ ଏବଂ ଗଛଲତାରେ ଭରପୂର / ବୃକ୍ଷରେ ଭରିଥିବା, ସବୁଜ ଓ ସୁନ୍ଦର
-
ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଶ୍ରୀରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମହର୍ଷି ବିଶ୍ଵାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସହ ଯାଉଥିବା ସମୟର ପଥ ବର୍ଣ୍ଣନା ଏଠାରେ କରାଯାଇଛି।
-
ସରଳ ଅର୍ଥ: ମହର୍ଷି ବିଶ୍ଵାମିତ୍ରଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ସମୟରେ ଶ୍ରୀରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗา ନଦୀ (ସୁରନଦୀ) ପାର ହେଲେ (ଅତିକ୍ରମ କଲେ)। ଗଙ୍ଗା ପାର ହେବା ପରେ ସେମାନେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ (ବିପୁଳ ବନେ) ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେତେବେଳକୁ ସଞ୍ଜ ହୋଇଯାଇଥିବାରୁ, ସେମାନେ ସେହି ରାତିଟି (ନିଶି) ସେହି ଜଙ୍ଗଲରେ ହିଁ ଆରାମ (ବିଶ୍ରାମ) କଲେ। ତା' ପରଦିନ ସକାଳୁ ସେମାନେ ପୁଣି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ 'ସିଦ୍ଧବନ' ବା ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ଯାଇ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ସିଦ୍ଧବନ ହେଉଛି ମହର୍ଷି ବିଶ୍ଵାମିତ୍ରଙ୍କର ନିଜ ଆଶ୍ରମ। ଏହି ଆଶ୍ରମଟି ପ୍ରକୃତିର କୋଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଶାନ୍ତ, ବୃକ୍ଷଲତା ଶୋଭାବର୍ଦ୍ଧନକାରୀ ଏବଂ ଗଛପାଲାରେ ଭରିଥିଲା।
୩. ପଦ୍ୟାଂଶ
ଚଉଠି ସମ୍ଭାର ବିଧି ତହିଂ କଲେ
ନିଶି ପ୍ରଭାତରୁ ତହୁ ଚଳିଗଲେ ।
ସେଦିନ ଦଶରଥ ଦେଖିଲା ବିପରୀତ
ପର୍ବତ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା ନିରିଘାତ ।
-
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
- ଚଉଠି : ବିବାହର ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ହେଉଥିବା ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ମାଙ୍ଗଳିକ ବିଧି (ଚତୁର୍ଥୀ)
- ସମ୍ଭାର : ଆୟୋଜନ ବା ସାମଗ୍ରୀ
- ବିଧି : ନୀତିନିୟମ ବା ପରମ୍ପରା
- ତହିଂ : ସେଠାରେ (ଜନକପୁର/ମିଥିଳାରେ)
- ନିଶି ପ୍ରଭାତରୁ : ରାତି ପାହି ସକାଳ ହେବା କ୍ଷଣି
- ତହୁ / ତହୁଁ : ସେଠାରୁ
- ଚଳିଗଲେ : ବାହାରିଗଲେ ବା ପୁଣି ଯାତ୍ରା କଲେ
- ବିପରୀତ : ଓଲଟା, ଅସ୍ଵାଭାବିକ ବା ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ
- ନିରିଘାତ (ନିର୍ଘାତ) : ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବଜ୍ରପାତ ବା ବିଜୁଳି ଘଡ଼ଘଡ଼ି
-
ପ୍ରସଙ୍ଗ: ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ସରିବା ପରେ ଦଶରଥ ନିଜ ପୁତ୍ରବଧୂଙ୍କୁ ଧରି ଅଯୋଧ୍ୟା ଫେରିବା ସମୟର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତର ସୂଚନା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
-
ସରଳ ଅର୍ଥ: ଶ୍ରୀରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କ ବିବାହ ପରେ, ସେଠାରେ (ରାଜା ଜନକଙ୍କ ପ୍ରାସାଦରେ) ବିବାହର ସମସ୍ତ ଚଉଠି (ଚତୁର୍ଥୀ) ନୀତିନିୟମ ଓ ସୁନ୍ଦର ଆୟୋଜନ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଗଲା। ଏହି ସବୁ ମାଙ୍ଗଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ତା' ପରଦିନ ରାତି ପାହି ସକାଳ ହେବା ମାତ୍ରେ ମହାରାଜା ଦଶରଥ ନିଜର ପୁତ୍ର ଓ ବୋହୂମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ଧରି ସେଠାରୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଅଯୋଧ୍ୟା ଅଭିମୁଖେ ବାହାରିଗଲେ (ପୁଣି ଯାତ୍ରା କଲେ)। ଯେଉଁଦିନ ଦଶରଥ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧରି ଅଯୋଧ୍ୟା ଫେରୁଥିଲେ, ସେହିଦିନ ବାଟରେ ସେ କିଛି ଅଶୁଭ ଏବଂ ଅସ୍ଵାଭାବିକ (ବିପରୀତ) ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲେ। ପ୍ରକୃତିର ଅବସ୍ଥା ହଠାତ୍ ବଦଳିଗଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଏକ ପର୍ବତ ଉପରେ ହଠାତ୍ ଅତି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବଜ୍ରପାତ (ନିରିଘାତ) ହେଲା।
୪. ପଦ୍ୟାଂଶ
ବାମନୟନ ସେ ସ୍ଫୁରଇ ଘନ ଘନ
ଗିଧପକ୍ଷୀ ଉପରେ ଉଡ଼ଇ ପୁନ ପୁନ ।
ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ଯରୀର ଉପରେ ବସଇ ଆସି କାକ,
ଉପସର୍ଗ ବି ଯେ ବୋଲନ୍ତି ଥୋକେ ଲୋକ ।
-
ଶବ୍ଦାର୍ଥ:
- ବାମନୟନ : ବାମ ଆଖି (ବାମ + ନୟନ)
- ସ୍ଫୁରଇ : ଡେଉଁଛି ବା ଫରଫର ହେଉଛି
- ଘନ ଘନ : ବାରମ୍ବାର ବା ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର
- ଗିଧପକ୍ଷୀ : ଶାଗୁଣା (Vulture)
- ପୁନ ପୁନ : ବାରମ୍ବାର / ଫେରି ଫେରି
- ଶ୍ଯରୀର / ଶରୀର : ଦେହ
- କାକ : ବାୟା ବା କାଉ
- ଉପସର୍ଗ : ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ, ଅପଶକୁନ ବା ଆଗାମୀ ବିପଦ
- ଥୋକେ ଲୋକ : କିଛି ଲୋକ ବା ପଣ୍ଡିତମାନେ
-
ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଯାତ୍ରା ପଥରେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଅଶୁଭ ଶାରୀରିକ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଶକୁନର ବିବରଣୀ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି।
-
ସରଳ ଅର୍ଥ: ବାଟରେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କର ବାମ ଆଖି (ବାମନୟନ) ବାରମ୍ବାର (ଘନ ଘନ) ଡେଇଁବାକୁ ଲାଗିଲା (ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ବାମ ଆଖି ଡେଇଁବାକୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅଶୁଭ ମାନାଯାଏ)। ଏହା ସହିତ ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଶାଗୁଣା (ଗିଧପକ୍ଷୀ) ଗୁଡ଼ିକ ବାରମ୍ବାର ଉଡ଼ି ବୁଲୁଛନ୍ତି (ଶାଗୁଣାକୁ ମଧ୍ୟ ଅମଙ୍ଗଳର ପ୍ରତୀକ ଧରାଯାଏ)। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯାଉଥିବା ସେନା ବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଆସି କାଉ (କାକ) ବସିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହା ଦେଖି ସେଠାରେ ଥିବା କିଛି ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବୟସ୍କ ଲୋକମାନେ (ଥୋକେ ଲୋକ) କହିଲେ ଯେ, ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ବଡ଼ 'ଉପସର୍ଗ' ବା ଅତି ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ। ଏହାର ଅର୍ଥ ଆଗକୁ କୌଣସି ବଡ଼ ବିପଦ ବା ଅଘଟଣ ଘଟିବାକୁ ଯାଉଛି।
୨. ସାରାଂଶ (Summary)
ଏହି ପଦ୍ୟାଂଶଗୁଡ଼ିକରେ କବି ସମ୍ରାଟ ଦଶରଥଙ୍କ ମିଥିଳାରୁ ଅଯୋଧ୍ୟା ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ସମୟର ଏକ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଅଙ୍କନ କରିଛନ୍ତି। ଶ୍ରୀରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଶୁଭ ବିବାହ ଏବଂ ମାଙ୍ଗଳିକ ଚଉଠି ବିଧିର ସଫଳ ଆୟୋଜନ ପରେ ସମସ୍ତେ ମିଥିଳା ନଗରୀରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ଯାତ୍ରା ପଥରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ରାଜାମାନଙ୍କଠାରୁ ଅପୂର୍ବ ଉପହାର ଓ ସମ୍ମାନ ମିଳିଥିଲା। ପୂର୍ବରୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯିବା ବେଳେ ସୁରନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ମନୋରମ ସିଦ୍ଧବନ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବାର ସୁଖଦ ସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟ ଏହା ସହ ଜଡ଼ିତ ରହିଛି।
କିନ୍ତୁ ଅଯୋଧ୍ୟା ଫେରିବା ବାଟରେ ପ୍ରକୃତି ହଠାତ୍ ରୁଦ୍ରରୂପ ଧାରଣ କଲା। ନିଶି ପ୍ରଭାତରୁ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲା ପରେ ପର୍ବତ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ବଜ୍ରପାତ (ନିରିଘାତ) ହେଲା। ଦଶରଥଙ୍କର ବାମ ଆଖି ବାରମ୍ବାର ଡେଇଁଲା, ଆକାଶରେ ଅଶୁଭ ଗିଧପକ୍ଷୀ ଘୂରି ବୁଲିଲେ ଏବଂ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ କାଉ ବସିଲେ। ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଆସନ୍ନ ବିପଦର ଅପଶକୁନ ବୋଲି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ, ଯାହା ଭଗବାନ ପରଶୁରାମଙ୍କ ସହ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ଆଗାମୀ ଭୟଙ୍କର ଭେଟର ସଙ୍କେତ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା।